Iemand die minder snel reageert op gebeurtenissen of gesprekken kan lijden aan doofheid of verminderd gezichtsvermogen, twee kwalen die misschien nog niet gediagnosticeerd werden. Vooraleer kan worden gesproken over dement gedrag is het noodzakelijk om eerst oren en ogen te laten onderzoeken. Met een gehoorapparaat of een verbeterde bril kan veel narigheid worden voorkomen en kunnen oudere personen wellicht hun verloren contact met de omgeving terugvinden.
Als er zich moeilijkheden voordoen om mondeling of schriftelijk met medemensen te communiceren, te begrijpen wat anderen zeggen en schrijven, nauwkeurige bewegingen te maken, zich te oriënteren in ruimte en tijd, kleuren en vormen te herkennen, moet eerst worden nagegaan of er geen sprake is van afasie (een stoornis in het expressievermogen door beschadiging van de hersenen).
Dergelijke problemen kunnen ook het gevolg zijn van een schedelletsel of een cerebrovasculair accident (‘stroke’ of trombose). Het is zeer belangrijk dat een duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen afasie en de ziekte van Alzheimer, want bij afasie kunnen bepaalde vermogens worden teruggewonnen. Bij Alzheimer niet.
Mensen op hogere leeftijd gebruiken vaak uiteenlopende soorten geneesmiddelen, en die kunnen symptomen of nevenwerkingen hebben die doen denken aan Alzheimer. Vergeetachtigheid, in de war zijn, beven en trage reacties kunnen het gevolg zijn van geneesmiddelen.
De arts moet grondig nagaan wat de patiënt allemaal slikt, vooraleer hij de diagnose ‘Alzheimer’ stelt. Met beter geschikte medicijnen en het vermijden van nefaste combinaties kan veel narigheid worden vermeden. Na een zekere afbouw van hun geneesmiddelen zien we vaak dat bejaarden plots veel toegankelijker worden en weer dichter bij hun leefwereld staan.
Depressies bij oudere mensen worden al te gemakkelijk toegeschreven aan geestelijke aftakeling en het woord Alzheimer is dan niet meer veraf. Toch kan de oorzaak bij totaal andere problemen liggen, die gepaard gaan met ouder worden.
Het verlies van familieleden of dierbare vrienden, kan bij ouderen ernstige depressies, angsten en apatisch gedrag teweegbrengen. In dergelijke gevallen moet psychologische hulp worden geboden om hen over hun angsten heen te helpen.
Verstandsverlies
Men aanvaardt al te gemakkelijk dat het verlies van verstandelijke vermogens een normaal ouderdomsverschijnsel is.
Bepaalde hersenfuncties sterven af met de tijd, en het korte geheugen meestal eerst, maar daarom boeten de echte verstandelijke vermogens nog niet in.
Een beetje vergeetachtigheid omtrent dingen van gisteren of gebeurtenissen van vorige week, wijzen zeker niet direct op Alzheimeraftakeling. En deze verzwakking is niet van aard om het dagelijks leven grondig te verstoren.
Dementie is een blijvende afstomping van de intellectuele vermogens, een geestelijke aftakeling gepaard gaande met een aantal uiterlijke kenmerken. De oorzaken zijn uiteenlopend en bij twee op drie gevallen heeft men te maken met de ziekte van Alzheimer.
Een andere veel voorkomende oorzaak van dementie is trombose (‘stroke’) veroorzaakt door aderverkalking, waarbij hersencellen enige tijd geen bloed meer ontvangen. Deze cellen sterven af en er treedt onherstelbare schade op. De ernst van een ‘stroke’ is afhankelijk van de omvang van het herseninfarct. Sommige personen herstellen volledig en kunnen weer een normaal leven leiden.
Secundaire dementie heeft diverse oorzaken: het syndroom van Korsakow (tekort aan vitamine B1), een schedeltrauma (bij boksers bijvoorbeeld), een ernstige aanval van epilepsie, syfilisinfectie.
Andere factoren geven aanleiding tot syndromen die fel op dementie lijken, zonder dat ze het in werkelijkheid zijn. Meestal zijn deze toestanden omkeerbaar. Deze syndromen worden veroorzaakt door endocriene aandoeningen, depressiviteit, stress, tekort aan vitamine B12, alcoholmisbruik, een hersentumor, ernstige ontstekingen of hartritmestoornissen.
Alzheimer mag niet geassocieerd worden met de eerste de beste vergeetachtigheid, of met een simpele verwarring omtrent datum of plaats. Dit kan iedereen overkomen, ook jongeren. Het begin van Alzheimer is soms zo discreet dat men de ziekte niet herkent. Of het gedrag van ouderen lijkt zo vreemd dat men dementie meent te zien waar ze niet is.
Om zeker te weten dat een zieke Alzheimer heeft, is een grondige medische diagnose nodig. De procedure hiervoor is lang en vermoeiend voor patiënt en omgeving. Het komt erop aan alle eventuele andere kwalen te kunnen uitsluiten.
Het onderzoek begint met een gesprek tussen arts, patiënt en verwanten. Zo kan de dokter in een eerste fase, de ernst van de ziekte inschatten. Hij moet weten welke geneesmiddelen de patiënt gebruikt, want die kunnen nevenwerkingen hebben die sterk lijken op de symptomen van Alzheimer. De arts moet ook weten of de patiënt veel alcohol drinkt en hoe hij eet.
De tweede stap is het klinisch onderzoek. Dit bestaat onder meer uit een reeks neurologische testen. Hierdoor kunnen gebeurlijke infecties worden opgespoord, vasculaire en endocriene kwalen.
Dan volgen analyses in het laboratorium om eventuele omkeerbare vormen van dementie vast te stellen. Die kunnnen te wijten zijn aan een slechte werking van de hypofyse, een tekort aan vitamine B12, enz.
In een volgende fase wordt een radiologisch onderzoek (scanner) gedaan.
Dan komen er technische analyses zoals elektrocardiogram en echografie van hart en nekslagaders om eventuele bloedklonters op te sporen of letsels aan hartkleppen, verkalkingen, vernauwing en afsluiting van hoofdslagaders.
Tenslotte is een neuro-psychologisch onderzoek nodig om de diagnose af te ronden. Een reeks tests moet de arts of specialist duidelijkheid bezorgen over het oriëntatievermogen van de patiënt in tijd en ruimte, zijn concentratievermogen, zijn geheugen.